عمومی

برنامه هفتم و سیاست خارجی

در سیاست های کلی برنامه هفتم بندهای 21 و 22 به سیاست خارجی اختصاص دارد که عبارتند از:

بند 21 – فعالیت فعال در دیپلماسی رسمی و عمومی با ایجاد تحول ارزشی و انقلابی و ظرفیت‌سازی پرسنل دستگاه دیپلماسی و همکاری هدفمند و مؤثر سازمان‌ها و نهادهای مسئول در امور خارجی.

بند 22 – تقویت رویکرد اقتصادی در سیاست خارجی و روابط منطقه ای و جهانی و تقویت روابط اقتصادی با اولویت همسایگان.

در این قسمت تلاش می شود تا کلمات کلیدی استفاده شده در پاراگراف 21 را توصیف و توضیح دهد.

ج: کنشگری فعال در دیپلماسی رسمی و عمومی

کنش‌گرایی به فعالیت‌های سازمان‌یافته و متنوع در حوزه‌های مختلف از جمله سیاست گفته می‌شود که با میل به ایجاد تغییر و ابتکار به‌گونه‌ای که وضعیت موجود را به وضعیت مطلوب در جامعه ارتقا دهد، شکل می‌گیرد. فعال بودن دیپلماسی رسمی و عمومی فعال می تواند به این معنا باشد که فعالیت ها و اقدامات دستگاه دیپلماسی و حوزه سیاست خارجی جمهوری اسلامی باید مبتنی بر ابتکار و تحول باشد.

عمل معمولاً قبل از واکنش نشان داده می شود که یک حالت منفعل است. وقتی کشوری موضع می گیرد، کشور مقابل واکنش تدافعی و انفعالی نشان می دهد. اما کنشگری فعال به معنای رویکردی نوآورانه برای رساندن کلمه، برای دستیابی به اهداف سیاست خارجی است.

کنشگری فعال به نحوی ارتباط مستقیمی با میزان استقلال دولت ها دارد و به همان اندازه که دولت ها مستقل هستند و به قدرت های بزرگتر وابسته نیستند، این توانایی را دارند که به عنوان یک بازیگر تأثیرگذار در منطقه و در سطح بین المللی عمل کنند. بر این اساس، به هر میزان که سیاست خارجی جمهوری اسلامی با ابتکارات و رویکردهای جدید برخاسته از استقلال کشور به دنبال تأمین منافع خود باشد، به عنوان یک بازیگر مؤثر شناخته خواهد شد. البته کنشگری فعال به معنای نفی ارتجاع نیست، بلکه واکنش به موقع و منطقی به رویدادها نیز نوعی کنشگری فعال محسوب می شود. انفعال در برابر دشمن و دلبستگی به او نقطه مقابل عمل فعال و نقطه منفی برای سیاست خارجی کشور است. انفعال در عرصه سیاسی که ناشی از عدم اعتماد به نفس و مغایر با اصل استقلال است، قطعاً منافع ملت را تأمین نخواهد کرد.

رویکرد ایران در مقابله با تروریسم که فراتر از مرزهای این کشور انجام شد و منجر به شکست داعش شد، نمونه ای از اقدام فعال و ابتکار عمل در روابط خارجی برای دستیابی به اهداف نظامی و سیاسی است. رهبر انقلاب در این باره می فرمایند:

«امروز ما در حوزه سیاست خارجی بسیار فعال هستیم و مردم می توانند آن فعالیت و فعالیت را ببینند. ابتکار عمل در بسیاری از مسائل جهانی در دست جمهوری اسلامی ایران است. به خصوص در مسائل منطقه ای. این پدیده نادری است که ابتکار مقامات جمهوری اسلامی ایران است. اینطور نیست که بنشینند و منتظر بمانند که دیگران چیزی بگویند و خلاف یا موافق هم بگویند; خیر، اقدام و ابتکار عمل می کنند.» (بیانات 9/6/1397)

کنشگری فعال در دیپلماسی عمومی نیز می تواند به این معنا باشد که دولت به بازیگری فعال در عرصه رسانه ها، دانشگاه ها و سایر عواملی که ابزار دیپلماسی غیررسمی و عمومی هستند تبدیل می شود. موضع گیری فعال در قبال موضوعاتی مانند جایگاه زنان، حقوق بشر و آزادی ها و پرهیز از انفعال در این مقوله ها نمونه ای از کنشگری فعال در دیپلماسی عمومی است. رهبر انقلاب در این زمینه می فرمایند:

«چرا باید کسانی که از حوزه زنان یا حوزه حقوق بشر هستند طوری صحبت کنند که انگار ما باید سعی کنیم دیدگاه غربی ها را بشناسیم؟ آنها اشتباه می کنند. شما باید نکات خود را به ما نزدیک کنید. باید دیدگاه های نادرست و باطل خود را نسبت به مسئله زن و حقوق بشر و آزادی و دموکراسی اصلاح کنند و با عقاید اسلامی مقابله کنند. نه اینکه عده ای از این طرف منفعل شوند.» (بیانات 17/2/1376)

مزیت فرهنگی ایران به عنوان یک کشور اسلامی با تمدن غنی نیز می تواند با معرفی «ایران امروز» به اقدام فعال در عرصه دیپلماسی عمومی به ویژه در رابطه با کشورهایی که دارای خویشاوندی فرهنگی، مذهبی و تاریخی هستند، منجر شود. این کنشگری در عرصه جهانی می تواند در مبارزه با «اسلام هراسی» و «شیعه هراسی» با معرفی مظاهر اسلام ناب محمدی نیز متجلی شود.

اگر کشور بخواهد نقش یک بازیگر فعال در دیپلماسی رسمی و عمومی را ایفا کند، نیاز به نیروی انسانی انقلابی و اسلامی دارد. رهبر انقلاب در ادامه بند 21 برنامه هفتم، تحقق این هدف را «ایجاد تحول انقلابی و ارزشمند و ظرفیت سازی نیروی انسانی در نظام دیپلماسی» می دانند. این اهمیت در اشتغال و تربیت نیروی انسانی باید در دستور کار نهادهای ذیربط قرار گیرد.

رهبر معظم انقلاب در رهنمودهای خود استفاده از نیروهای جوان را یک ضرورت قطعی دانستند و در عین حال استفاده از تجربیات نیروهای مجرب را توصیه کردند.

«جوانان در واقع بازیگران، محرک ها و تکان دهنده های اصلی هستند. پس وجود آنها لازم است; هم در نهادهای دولتی و هم در نهادهای قانونگذاری ضروری است. [هم] در بخش های مختلف مورد نیاز است. این جوان سازی که گفتیم نیاز قطعی کشور است. اما این بدان معنا نیست که افراد باتجربه، باتجربه، آگاه و ماهر فاصله را رها کنند. نه، ترکیب این دو ترکیب خوبی است.”

آخرین نکته در بند 21 سند برنامه هفتم، تاکید رهبر انقلاب بر همکاری هدفمند و موثر سازمان ها و نهادهای مسئول در امور خارجی است که متذکر می شوند نهادهای مرتبط با روابط خارجی باید با یکدیگر همکاری داشته باشند. به صورت هماهنگ از سوی دیگر عدم هماهنگی بین دستگاه های دولتی و ناهماهنگی دستگاه های دولتی و غیردولتی باعث ناکارآمدی روابط خارجی می شود. وزارتخانه ها و نهادهای دولتی و غیردولتی کشور به میزانی که فعالیت های منطقه ای و بین المللی خود را به صورت هماهنگ و تفاهم شده دنبال کنند، نقش موثری در تحقق اهداف سیاست خارجی خواهند داشت. تردیدی نیست که التزام به اجرای مفاد اسناد عالی سیاست خارجی مصوب شورای امنیت ملی و اجرا شده توسط مقام معظم رهبری می تواند موجب هماهنگی بیشتر نهادهای مرتبط با روابط خارجی شود.

6565

دکمه بازگشت به بالا